Takas Analizi, Derinlik Analizi ve AKD Nedir? Borsada Nasıl Yorumlanır?

Borsa İstanbul’da yatırım yapan birçok yatırımcı, hisse senetlerinin fiyat hareketlerini takip ederken benzer soruların yanıtlarını arar:

•               Bir hissede hangi aracı kurumlar alım yapıyor?

•               Hangi kurumlar satış tarafında yoğunlaşıyor?

•               Hissenin alış ve satış kademelerinde ne kadar emir bulunuyor?

•               Takas dağılımındaki değişimler ne anlama geliyor?

•               AKD verileri hisse fiyatının gelecekteki yönünü gösterebilir mi?

Bu soruların yanıtlarını araştırırken karşımıza üç önemli kavram çıkar: Takas analizi, derinlik analizi ve aracı kurum dağılımı (AKD).

Bu üç veri, hisse senetlerinin piyasadaki işlem yapısını anlamaya yardımcı olsa da birbirlerinden oldukça farklı bilgiler sunar.

Takas analizi payların saklama kurumları arasındaki dağılımına, derinlik analizi bekleyen alış ve satış emirlerine, AKD ise gerçekleşen işlemlerin aracı kurumlara göre dağılımına odaklanır.

Peki, takas analizi nedir, hisse derinliği nasıl okunur, AKD ne işe yarar ve bu üç gösterge birlikte nasıl yorumlanır?

Gelin, örneklerle inceleyelim.


Takas Analizi Nedir?

Takas analizi, bir hisse senedindeki payların hangi saklama kurumları veya saklama hesapları altında bulunduğunu ve bu dağılımın zaman içerisindeki değişimini inceleyen analiz yöntemidir.

Borsa İstanbul’da hisse senetlerinin saklama ve takas süreçlerinde Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve ilgili piyasa altyapıları önemli rol oynar.

Yatırımcılar takas analizi sayesinde belirli dönemlerde payların hangi kurumlar altında yoğunlaştığını, hangi kurumların saklama bakiyelerinde artış veya azalış yaşandığını takip edebilir.

Örneğin bir şirketin toplam 100 milyon adet payı olduğunu düşünelim.

Bu payların saklama dağılımının belirli bir tarihte aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım:

Bu tablo, payların ilgili tarihte hangi kurumlar altında saklandığı hakkında bilgi verir. Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunmaktadır:

Takas verisinde görülen saklama kurumu, her zaman hisselerin nihai sahibi veya yatırım kararını veren kişi değildir.

Bir aracı kurum üzerinden çok sayıda bireysel veya kurumsal yatırımcının payları saklanabilir. Bu nedenle takas analizini doğrudan yatırımcı kimliğini gösteren bir veri olarak değerlendirmek doğru değildir.

Takas Analizi Ne İşe Yarar?

Takas analizi, özellikle pay dağılımının zaman içerisindeki değişimini takip etmek için kullanılır.Yatırımcılar bu analiz sayesinde şu sorulara yanıt arayabilir:

1. Paylar belirli kurumlarda mı yoğunlaşıyor?

Bir hisse senedinin önemli bölümünün sınırlı sayıda saklama kurumunda bulunması, saklama dağılımında yoğunlaşma olduğunu gösterebilir.

2. Kurumların saklama bakiyeleri değişiyor mu?

Belirli bir kurumun saklama bakiyesinin zaman içerisinde artması veya azalması takip edilebilir.

3. Takas dağılımı uzun vadede nasıl değişiyor?

Günlük verilerin yanında haftalık ve aylık değişimler de incelenebilir.

4. Fiyat hareketi ile takas değişimi arasında ilişki var mı?

Fiyatın yükseldiği veya düştüğü dönemlerde saklama dağılımının nasıl değiştiği araştırılabilir.

Ancak bu ilişkiler tek başına fiyatın gelecekteki yönünü belirlemez.

Takas Analizi Nasıl Yorumlanır?

Takas analizinde yalnızca tek bir güne bakmak yerine farklı dönemleri karşılaştırmak daha anlamlı olabilir.

Örneğin A Kurumu’nun saklama bakiyesini inceleyelim:

Bu örnekte A Kurumu’nun saklama bakiyesi dört haftada 5 milyon lottan 7 milyon lota yükselmiştir. Yani saklama bakiyesinde 2 milyon lotluk artış yaşanmıştır.

Bu durum söz konusu kurum altında tutulan pay miktarının arttığını gösterir.

Ancak yalnızca bu veriden hareketle:

“A Kurumu hisse topluyor, fiyat kesin yükselecek.”

sonucuna ulaşamayız. Çünkü saklama bakiyelerindeki değişimler farklı yatırımcıların işlemlerinden, saklama transferlerinden veya diğer operasyonel nedenlerden kaynaklanabilir. Ayrıca bir kurum altında bulunan payların tek bir yatırımcıya ait olduğu varsayılamaz.

Dolayısıyla takas analizinin daha sağlıklı yorumlanabilmesi için fiyat, işlem hacmi, şirket haberleri ve diğer piyasa verileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Derinlik Analizi Nedir?

Derinlik analizi, bir hisse senedinin emir defterinde farklı fiyat seviyelerinde bekleyen alış ve satış emirlerinin incelenmesidir. Borsada yatırımcılar yalnızca gerçekleşen işlemleri değil, işlem gerçekleşmeden önce sisteme iletilmiş ve henüz eşleşmemiş emirleri de belirli veri paketleri üzerinden takip edebilir.

Derinlik ekranı, piyasanın o andaki alış ve satış tarafındaki emir yapısını anlamaya yardımcı olur.

Örneğin bir hisse senedinin emir defterinde şu verilerin bulunduğunu varsayalım:

Bu örnekte alış tarafında 100,00 TL seviyesinde 50.000 lotluk bekleyen emir bulunmaktadır.Satış tarafında ise 100,10 TL seviyesinde 20.000 lotluk emir beklemektedir.

Bu bilgiler, yatırımcıların belirli fiyat seviyelerinde ne kadar alış veya satış emri bulunduğunu görmesini sağlar. Ancak derinlik ekranındaki miktarlar gerçekleşmiş işlemleri değil, henüz bekleyen emirleri gösterir.

Bu ayrım oldukça önemlidir.

Borsada Alış ve Satış Kademesi Nedir?

Derinlik analizini anlayabilmek için öncelikle alış ve satış kademelerinin ne olduğunu bilmek gerekir.

 Alış kademesi, yatırımcıların belirli fiyatlardan hisse satın almak için ilettiği bekleyen emirlerin bulunduğu seviyelerdir.

Satış kademesi ise yatırımcıların belirli fiyatlardan hisse satmak için ilettiği bekleyen emirlerin bulunduğu seviyelerdir.

Örneğin bir hissede:

En yüksek alış fiyatı: 100,00 TL

En düşük satış fiyatı: 100,10 TL

olsun.

Bu iki fiyat arasındaki fark:

0,10 TL olacaktır.

Bu fark, alış-satış fiyat farkı veya İngilizce adıyla spread olarak ifade edilir.

Alış-satış fiyat farkının dar olması bazı durumlarda daha likit bir işlem ortamına işaret edebilir.Ancak likiditeyi değerlendirirken yalnızca fiyat farkına değil, bekleyen emir miktarlarına ve işlem hacmine de bakmak gerekir.

Derinlik Analizi Nasıl Yorumlanır?

Derinlik analizinde yatırımcıların dikkat ettiği temel unsurlardan biri alış ve satış tarafındaki emir yoğunluğudur.

Örneğin bir hissede:

Alış tarafında bekleyen emirler: 1.000.000 lot

Satış tarafında bekleyen emirler: 400.000 lot

olsun.

İlk bakışta alış tarafının daha güçlü olduğu düşünülebilir.

Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır:

Bekleyen emir miktarının yüksek olması, bu emirlerin tamamının gerçekleşeceği anlamına gelmez.

Emirler piyasa koşullarına göre değiştirilebilir veya iptal edilebilir.

Ayrıca büyük bir alış emri, fiyatın o seviyenin altına kesinlikle düşmeyeceğini göstermez. Benzer şekilde yüksek satış emirleri de fiyatın yükselemeyeceği anlamına gelmez. Derinlik ekranı, gelecekteki fiyatı değil, o andaki görünür emir yapısını gösterir.

Derinlik Analizinde Alış Duvarı ve Satış Duvarı Nedir?

Borsa yatırımcıları arasında sık kullanılan iki ifade bulunmaktadır:

Alış duvarı ve satış duvarı.

Alış duvarı, belirli bir fiyat seviyesinde diğer seviyelere kıyasla yüksek miktarda alış emri bulunması durumunu tanımlamak için kullanılır.

Satış duvarı ise belirli bir seviyede yoğunlaşan yüksek miktarlı satış emirlerini ifade eder.

Örneğin:

99,80 TL → 20.000 lot alış

99,90 TL → 30.000 lot alış

100,00 TL → 500.000 lot alış

Bu durumda 100,00 TL seviyesinde belirgin bir alış emri yoğunluğu bulunmaktadır.

Ancak bu seviye otomatik olarak güçlü bir teknik destek olarak kabul edilmemelidir.

Çünkü emirler geri çekilebilir, karşı taraftan gelen işlemlerle tüketilebilir veya emir defterinin yapısı kısa süre içerisinde değişebilir.

Dolayısıyla derinlikte görülen alış duvarı ile teknik analizde belirlenen destek seviyesi aynı kavram değildir.

AKD Nedir? Aracı Kurum Dağılımı Ne Anlama Gelir?

AKD, Aracı Kurum Dağılımı ifadesinin kısaltmasıdır.

Borsa İstanbul’da gerçekleşen işlemlerin hangi aracı kurumlar üzerinden yapıldığını incelemeye yardımcı olan veridir.

AKD ekranlarında genellikle belirli bir zaman aralığında aracı kurumların:

•               Alış miktarları,

•               Satış miktarları,

•               Net alış veya satış miktarları,

•               İşlem hacimleri,

•               Ortalama işlem fiyatları

gibi bilgiler takip edilebilir.

Bu sayede bir hisse senedinde hangi aracı kurumlar üzerinden daha fazla alış veya satış işlemi gerçekleştiği görülebilir.

Ancak burada kritik bir ayrım bulunmaktadır: AKD, aracı kurum üzerinden gerçekleşen işlemleri gösterir; işlemin arkasındaki nihai yatırımcının kimliğini doğrudan açıklamaz.

Örneğin bir aracı kurumun yüksek miktarda net alıcı görünmesi, o kurumun mutlaka kendi portföyü için hisse satın aldığı anlamına gelmez.

İşlemler kurumun müşterileri adına da gerçekleştirilmiş olabilir.

Peki AKD Nasıl Okunur?

AKD ekranlarında en sık incelenen verilerden biri net alış ve net satış miktarıdır.

Basitleştirilmiş formülü:

Net İşlem Miktarı = Alış Miktarı − Satış Miktarı

 Örneğin bir aracı kurumun gün içerisinde:

Alış miktarı: 1.500.000 lot

Satış miktarı: 900.000 lot

olsun.

Net işlem miktarı:

1.500.000 − 900.000 = +600.000 lot olacaktır.

Bu durumda kurum, ilgili dönemde 600.000 lot net alıcı görünmektedir.

 Başka bir kurumun:

Alış miktarı: 400.000 lot

Satış miktarı: 1.100.000 lot

ise:

Net işlem miktarı = -700.000 lot olur.

Bu kurum da aynı dönemde 700.000 lot net satıcı görünmektedir.

Burada unutulmaması gereken nokta, piyasadaki her gerçekleşen işlemin bir alıcı ve satıcı tarafının bulunmasıdır. Dolayısıyla aynı kapsamda tüm aracı kurumların net işlem miktarları birlikte toplandığında, alış ve satış tarafları birbirini dengeler.

AKD Analizi Ne İşe Yarar?

AKD analizi, gerçekleşen işlem akışının aracı kurumlara göre dağılımını incelemek için kullanılır. Örneğin bir hissede gün içerisinde yüksek işlem hacmi oluştuğunu düşünelim. Bu hacmin hangi aracı kurumlar üzerinden gerçekleştiği AKD ekranlarından takip edilebilir.

Yatırımcılar bu verilerle şu soruları araştırabilir:

1. Net alımlar hangi kurumlarda yoğunlaşıyor?

Belirli aracı kurumlar üzerinden gerçekleşen net alımların dağılımı incelenebilir.

2. Satışlar hangi kurumlar üzerinden gerçekleşiyor?

Satış tarafında yoğunlaşan aracı kurumlar görülebilir.

3. Kurumların işlem davranışları gün içerisinde değişiyor mu?

Seansın farklı saatlerinde net alış ve satış miktarları karşılaştırılabilir.

4. Fiyat hareketi ile AKD arasında nasıl bir ilişki var?

Hisse yükselirken veya düşerken gerçekleşen işlemlerin kurumlara dağılımı incelenebilir.

Ancak AKD’nin geçmişte gerçekleşmiş işlemleri gösterdiği unutulmamalıdır.

Bu veriler tek başına gelecekteki fiyat hareketini kesin olarak tahmin edemez.

AKD’de Net Alıcı Görünen Kurumun Hisseyi Topladığı Söylenebilir mi?

Yatırımcıların sık yaptığı yorumlardan biri şudur:

“A aracı kurumu bugün 2 milyon lot net almış. Demek ki hisseyi topluyor.”

Ancak bu yorum her zaman doğru olmayabilir.

Çünkü bir aracı kurum üzerinden çok sayıda farklı yatırımcı işlem gerçekleştirebilir. Kurumun net alıcı görünmesi, o kurumun kendi adına yatırım kararı aldığı anlamına gelmez. Ayrıca aynı yatırımcı farklı aracı kurumlar üzerinden işlem yapabilir. Dolayısıyla AKD verisi, yatırımcıların kimliğini veya niyetini kesin olarak göstermez.

AKD, işlemlerin hangi aracı kurumlar üzerinden gerçekleştiğini anlamamıza yardımcı olur; nihai yatırımcı kimliğini doğrudan belirlemez.

Takas, Derinlik ve AKD Arasındaki Farklar

Üç analiz yöntemini bir tabloda karşılaştıralım.

Bu ayrımı daha kolay hatırlamak için üç soru sorabiliriz:

Takas: Paylar hangi kurumlar altında saklanıyor?

Derinlik: Hangi fiyat seviyelerinde ne kadar emir bekliyor?

AKD: Gerçekleşen işlemler hangi aracı kurumlar üzerinden yapılıyor? 

Bu üç sorunun yanıtı, piyasadaki farklı veri katmanlarını anlamamızı sağlar.

Takas, Derinlik ve AKD Birlikte Nasıl Yorumlanır?

Bu üç analiz yöntemini birbirinden bağımsız değerlendirmek yerine uygun durumlarda birlikte incelemek daha geniş bir perspektif sağlayabilir.

Örneğin bir hisse senedinde şu verilerin bulunduğunu varsayalım:

AKD: Belirli kurumlar üzerinden net alım gerçekleşiyor.

Takas: Bazı saklama kurumlarının bakiyeleri son haftalarda artıyor.

Derinlik: Alış tarafında yüksek miktarda bekleyen emir bulunuyor.

 Bu üç veri birlikte değerlendirildiğinde piyasadaki işlem akışı, saklama dağılımı ve anlık emir yapısı hakkında daha fazla bilgi edinilebilir.

Ancak bu durum: “Hisse kesin yükselecek.” anlamına gelmez. 

Çünkü:

•               AKD geçmişte gerçekleşen işlemleri gösterir.

•               Takas verileri saklama bakiyelerindeki değişimi gösterir.

•               Derinlikteki emirler değiştirilebilir veya iptal edilebilir.

Ayrıca şirketin finansal durumu, haber akışı ve genel piyasa koşulları fiyat hareketleri üzerinde etkili olabilir.Dolayısıyla bu üç gösterge tek başına değil, diğer analiz yöntemleriyle birlikte kullanılmalıdır.

Hisse Yükselirken AKD ve Takas Nasıl Değerlendirilir?

Bir hisse senedinin yükseldiği dönemlerde yatırımcılar sıklıkla AKD ve takas verilerini incelemek ister. Örneğin hisse fiyatı bir haftada %10 yükselmiş olsun.

Bu dönemde:

•               İşlem hacmi artmış olabilir.

•               Bazı aracı kurumlar net alıcı görünmüş olabilir.

•               Saklama dağılımında değişimler yaşanmış olabilir.

Bu veriler yükselişin gerçekleştiği dönemdeki piyasa yapısını anlamaya yardımcı olabilir. Ancak yükselişin devam edeceğini garanti etmez. Çünkü fiyat artışı sonrasında kâr satışları, haber akışındaki değişimler veya piyasa genelindeki hareketler nedeniyle fiyat gerileyebilir. Bu nedenle yükseliş dönemlerinde de fiyat, hacim, şirket finansalları ve risk yönetimi birlikte değerlendirilmelidir.

Hisse Düşerken AKD ve Derinlik Analizi Nasıl Yorumlanır?

Benzer şekilde bir hisse senedinin sert düşüş yaşadığı dönemlerde de AKD ve derinlik verileri incelenebilir. Örneğin bir hissede satış tarafında yoğun emirler bulunuyor olabilir. AKD ekranında bazı aracı kurumlar yüksek miktarda net satıcı görünebilir. Ancak bu durum fiyatın mutlaka daha fazla düşeceği anlamına gelmez. Çünkü emir defteri anlık olarak değişebilir ve işlem akışı gün içerisinde farklılaşabilir. Özellikle sert fiyat hareketlerinin yaşandığı dönemlerde derinlik verileri oldukça hızlı değişebilir. Bu nedenle tek bir ekran görüntüsünden hareketle geleceğe yönelik kesin sonuçlar çıkarmak doğru değildir. 

Finbosoft ile Hisse Analizine Daha Geniş Bir Perspektiften Bakın

Borsa İstanbul’da hisse senetlerini değerlendirirken yalnızca fiyat hareketlerine odaklanmak, şirketin finansal yapısını ve değerlemesini anlamak açısından yeterli değildir.

Takas, derinlik ve AKD verileri işlem yapısına ilişkin bilgiler sunarken temel analiz göstergeleri şirketin finansal performansını değerlendirmeye yardımcı olur.

Finbosoft üzerinden şirketlerin:

•               Finansal tablolarını,

•               Satış ve kârlılık büyümelerini,

•               Borçluluk ve nakit yapılarını,

•               F/K, PD/DD ve FD/FAVÖK gibi değerleme çarpanlarını,

•               Finansal skorlarını,

•               Teknik göstergelerini

inceleyebilir, farklı şirketleri finansal performansları ve değerleme metrikleri açısından karşılaştırabilirsiniz. Böylece piyasadaki işlem hareketlerini değerlendirirken şirketin temel yapısını da analiz sürecine dahil edebilirsiniz.

Unutmayın: Bir hissede kimin alıcı veya satıcı göründüğünü incelemek kadar, nasıl bir şirkete yatırım yaptığınızı anlamak da önemlidir.


Sonuç: Takas, Derinlik ve AKD Arasındaki Farkı Bilmek

Neden Önemli?

Takas analizi, derinlik analizi ve AKD, Borsa İstanbul’daki işlem yapısını anlamaya yardımcı olan üç farklı veri grubudur.

Takas analizi, hisselerin saklama dağılımına ve bu dağılımın zaman içerisindeki değişimine odaklanır.

Derinlik analizi, farklı fiyat seviyelerinde bekleyen alış ve satış emirlerini gösterir.

AKD, gerçekleşen işlemlerin hangi aracı kurumlar üzerinden yapıldığını anlamaya yardımcı olur.

Bu verilerin her biri farklı bir soruya yanıt verir.

Ancak hiçbiri tek başına bir hisse senedinin gelecekte yükseleceğini veya düşeceğini garanti etmez.

Daha kapsamlı bir yaklaşım için:

Temel Analiz + Teknik Analiz + Hacim + Takas + AKD + Derinlik

verilerini uygun bağlamlarda birlikte değerlendirmek gerekir.

Çünkü başarılı bir analiz süreci yalnızca fiyat hareketlerini takip etmekten değil, fiyatın arkasındaki piyasa yapısını ve şirketin finansal durumunu birlikte anlamaktan geçer.