Özsermaye Kârlılığı (ROE) Nedir? Aktif Kârlılık (ROA) Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Bir şirketin satışlarının büyümesi veya yüksek net kâr açıklaması, yatırımcıların ilk dikkat ettiği finansal göstergeler arasında yer alır diyebiliriz. Ancak şirketleri değerlendirirken yalnızca “Ne kadar kâr etti?” sorusunu sormak yeterli değildir.

Bir diğer önemli soru şudur:

Şirket bu kârı elde etmek için ne kadar kaynak kullandı?

Örnek vermek gerekirse iki şirketin de aynı dönemde 5 milyar TL net kâr açıkladığını düşünelim. İlk şirket bu kârı 20 milyar TL özsermaye kullanarak, ikinci şirket ise 50 milyar TL özsermaye kullanarak elde etmiş olsun.

Her iki şirketin net kârı aynı olsa da sermayelerini kullanma verimlilikleri aynı değildir.

İşte şirketlerin kârlılığını ve kaynaklarını ne kadar verimli kullandığını analiz ederken karşımıza iki önemli finansal oran çıkar:

ROE (Özsermaye Kârlılığı) ve ROA (Aktif Kârlılık).

Bu yazımızda ROE ve ROA’nın ne olduğunu, nasıl hesaplandığını, nasıl yorumlanması gerektiğini ve şirket analizinde neden önemli olduklarını inceleyeceğiz.

Özsermaye Kârlılığı (ROE) Nedir?

ROE, İngilizce Return on Equity kavramının kısaltmasıdır ve Türkçede Özsermaye Kârlılığı veya Özkaynak Kârlılığı olarak kullanılır.

ROE, şirketin hissedarlarına ait özsermayeyi kullanarak ne kadar net kâr üretebildiğini gösterir.

Daha kolay ve anlaşılır şekilde anlatmak istersekte kısaca şu şekilde anlatabiliriz

Şirket, hissedarların şirkete koyduğu her 100 TL’lik sermayeden ne kadar kâr üretebiliyor?

Bu nedenle ROE, özellikle uzun vadeli temel analizde şirketin sermaye verimliliğini değerlendirmek için kullanılan önemli göstergelerden biridir.

Peki ROE Neden Önemlidir?

Bir şirket çok yüksek net kâr açıklayabilir. Ancak bu kârı elde etmek için çok yüksek miktarda özsermaye kullanıyorsa sermaye verimliliği beklenildiği kadar güçlü olmayabilir.

Örneğin iki şirket düşünelim:

A Şirketi

• Ortalama özsermaye: 20 milyar TL
• Net kâr: 5 milyar TL

B Şirketi

• Ortalama özsermaye: 50 milyar TL
• Net kâr: 5 milyar TL

İki şirket de aynı miktarda net kâr üretmesine rağmen A Şirketi aynı kârı çok daha düşük özsermayeyle elde etmiştir.

ROE tam olarak bu farkı görmemize yardımcı olur.

Peki ROE Nasıl Hesaplanır?

Özsermaye kârlılığının temel formülü şudur:

ROE = Son 4 Çeyrekteki Net Kâr / Ortalama Özsermaye × 100

Ortalama özsermaye ise:

Ortalama Özsermaye = (Dönem Başı Özsermaye + Dönem Sonu Özsermaye) / 2

Yine Örnek vermek gerekirse şirketin:

• Son 4 çeyrekteki net kârı: 5 milyar TL
• Ortalama özsermayesi: 20 milyar TL

olsun.

Hesaplama:

ROE = 5 / 20 × 100

ROE = %25

Bu sonuç şirketin her 100 TL’lik ortalama özsermayeden 25 TL net kâr ürettiğini ifade eder.

Peki Biz Bu ROE Nasıl Yorumlamalıyız?

ROE’yi değerlendirilirken yalnızca oranın yüksek veya düşük olmasına bakmak doğru olmayabilir.

Öncelikle şirketin ROE’sinin geçmiş yıllardaki seyri incelenmeliyiz.

Örneğin ROE;

%12 → %15 → %19 → %24

şeklinde ilerliyorsa şirketin özsermayesinden elde ettiği kârın giderek arttığını görürüz.

Bu durum, diğer koşullar sabitken, sermaye verimliliği açısından olumlu değerlendiririz.

Ancak şunu da unutmamalıyız ki yüksek ROE her zaman tek başına olumlu değildir.

ROE hesaplanırken paydada şirketin özsermayesi bulunduğu için şirketin sermaye ve borç yapısı sonucu etkileyebilir.

Örneğin yüksek borç kullanan ve özsermayesi görece düşük kalan bir şirkette ROE oldukça yüksek görünebilir.

Bu nedenle:

“ROE yüksek = şirket kesinlikle iyi”

şeklinde bir değerlendirme yapılmamalıdır.

ROE ile birlikte şirketin;

• Borçluluğu
• Net borcu
• Net kâr büyümesi
• Kâr marjları
• Nakit akışı
• ROA’sı

gibi göstergeleri de incelenmelidir.

Şimdi Gelelim Diğer Orana, Aktif Kârlılık (ROA) Nedir?

ROA, İngilizce Return on Assets kavramının kısaltmasıdır ve Türkçede Aktif Kârlılık veya Varlık Kârlılığı olarak kullanılır.

ROA, şirketin sahip olduğu toplam varlıkları kullanarak ne kadar net kâr üretebildiğini gösterir.

ROE hissedarların özsermayesine odaklanırken ROA şirketin toplam varlıklarının verimliliğini ölçmeye çalışır.

Başka bir ifade ile anlatmak gerekirse:

Şirket sahip olduğu her 100 TL’lik varlıktan kaç TL net kâr üretebiliyor?

sorusunun cevabını ROA ile bulabiliriz.

Peki ROA Nasıl Hesaplanır?

Aktif kârlılığın temel formülü şudur:

ROA = Son 4 Çeyrekteki Net Kâr / Ortalama Toplam Varlıklar × 100

Ortalama varlıklar:

Ortalama Varlıklar = (Dönem Başı Toplam Varlıklar + Dönem Sonu Toplam Varlıklar) / 2

Yine örnek vererek anlatmak gerekirse şirketin:

• Son 4 çeyrek net kârı: 5 milyar TL
• Ortalama toplam varlıkları: 100 milyar TL

olsun.

ROA = 5 / 100 × 100

ROA = %5

Bu durumda şirket kullandığı her 100 TL’lik ortalama varlıktan 5 TL net kâr üretmiş demektir.

Peki ROA’yı Nasıl Yorumlarız?

ROA’nın zaman içerisindeki değişimi şirketin varlıklarını kullanma verimliliği hakkında önemli bilgiler verir.

Örneğin;

%3 → %4 → %5 → %7

şeklinde yükselen bir ROA, diğer koşullar sabitken şirketin varlıklarından giderek daha fazla kâr üretmeye başladığını gösterir bizlere.

Ancak ROA’da da tek bir dönem yerine uzun vadeli gelişime bakılması daha sağlıklı olur.

Ayrıca ROA’nın sektörler arasında ciddi farklılık gösterebileceğini de belirtelim. Buna da dilkkat edilmelidir

Bir teknoloji şirketinin faaliyetlerini sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu fiziksel varlıklarla bir enerji, sanayi veya havacılık şirketinin ihtiyaç duyduğu varlık miktarı aynı değildir.

Dolayısıyla farklı sektörlerdeki şirketlerin ROA değerlerini doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olur.

Peki ROE ve ROA Arasındaki Fark Nedir?

ROE ve ROA birbirine oldukça benzeyen iki kârlılık göstergesi olsa da ölçtükleri kaynak olarak farklıdır.

ROE, şirketin özsermayesine karşı ne kadar kâr ürettiğini ölçer.

ROA ise şirketin toplam varlıklarına karşı ne kadar kâr ürettiğini ölçer.

Basit şekilde ifade edersek:

ROE → Hissedar sermayesinin verimliliği

ROA → Şirket varlıklarının verimliliği

Bu nedenle iki oranı birlikte değerlendirmek şirketin finansal yapısı hakkında daha kapsamlı bir fikir verir.

ROE ve ROA Karşılaştırılırken Nelere Dikkat Edilmeli?

ROE ve ROA analizinde yapılan önemli hatalardan biri, farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketleri doğrudan karşılaştırmaktır.

Örneğin bir banka, yazılım şirketi, otomotiv üreticisi ve perakende şirketinin bilanço yapıları birbirinden oldukça farklıdır.

Bu nedenle ROE ve ROA için:

“%20’nin üzerindeki her ROE iyidir.”

veya

“ROA mutlaka %10’un üzerinde olmalıdır.”

gibi bütün şirketlere uygulanabilecek tek bir sınır belirlemek doğru değildir.

Daha sağlıklı bir analiz için şirket;

• Kendi geçmiş dönemleriyle,
• Aynı sektördeki rakipleriyle,
• Benzer büyüklükteki şirketlerle

karşılaştırılmalıdır.

ROE ve ROA Analizinde Nelere Bakılmalı?

Bir şirketi incelerken ROE ve ROA’yı tek bir rakam olarak değerlendirmek yerine birkaç soruyu birlikte sormak gerekir:

1. ROE son yıllarda yükseliyor mu?
2. ROA aynı dönemde nasıl hareket ediyor?
3. Net kâr sürdürülebilir şekilde büyüyor mu?
4. ROE’deki yükseliş borçlanmadan mı kaynaklanıyor?
5. Şirketin kâr marjları nasıl değişiyor?
6. Rakip şirketlerin ROE ve ROA değerleri hangi seviyede?
7. Şirketin nakit üretimi kârlılığını destekliyor mu?

Bu sorular ROE ve ROA’nın arkasındaki hikâyeyi anlamamızı daha da kolaylaştırır.

Peki ROE ve ROA Tek Başına Yeterli mi?

Hayır.

Temel analizde tek bir finansal oran üzerinden yatırım kararı vermek kesinlikle sağlıklı değildir.

ROE ve ROA oldukça değerli göstergeler olsa da şirketin finansal yapısını bütün olarak değerlendirmek gerekir.

Özellikle;

Hasılat → Brüt Kâr → Esas Faaliyet Kârı → FAVÖK → Net Kâr → Nakit Akışı → Borçluluk → ROE & ROA

zincirinin birlikte değerlendirilmesi şirketin finansal performansı hakkında çok daha sağlıklı bir tablo oluşturur.

Çünkü güçlü bir şirket yalnızca yüksek kâr açıklayan değil, kullandığı kaynakları verimli şekilde kâra dönüştürebilen ve bunu sürdürülebilir hale getirebilen şirkettir.

Sonuç Olarak Toplayacak Olursak: Şirketin Ne Kadar Kazandığı Kadar Nasıl Kazandığı da Önemli

Bir şirket 10 milyar TL net kâr açıklayabilir. Ancak yatırımcı açısından asıl önemli noktalardan biri bu kârın hangi büyüklükte sermaye ve varlık kullanılarak üretildiğidir.

İşte ROE ve ROA tam olarak bu noktada devreye girer.

ROE, şirketin özsermayesini ne kadar verimli kullandığını;

ROA ise şirketin toplam varlıklarını ne kadar verimli kullandığını gösterir.

Her iki göstergede de tek dönemlik yüksek oranlardan ziyade sürdürülebilirlik, geçmiş dönem performansı ve sektörel karşılaştırmalar dikkate alınmalıdır.

Finansal analizde amaç yalnızca yüksek kâr açıklayan şirketleri bulmak değil; sermayesini ve varlıklarını verimli kullanarak sürdürülebilir şekilde kâr üretebilen şirketleri tespit etmektir.

Finbosoft üzerinden şirketlerin finansal verilerini, kârlılık oranlarını, geçmiş dönem performanslarını ve sektörel karşılaştırmalarını inceleyerek temel analiz sürecinizi daha sistematik şekilde gerçekleştirebilirsiniz.